Wkładki wewnątrzmaciczne (spirale)

Czym są i jak działają

Wkładki wewnątrzmaciczne (spirale) antykoncepcyjne posiadają różne kształty, wykonane są z materiału o stałej konsystencji m. in. z polietylenu, stali nierdzewnej, miedzi. Spirala w całości umieszczona zostaje w jamie macicy. Do końca każdej wkładki przymocowane są nitki, które służą do kontroli prawidłowego umiejscowienia spirali oraz ułatwiają jej usuwanie z macicy.

Wyróżnia się trzy rodzaje wkładek:

  • wkładki obojętne – wykonane z polietylenu lub ze stali nierdzewnej, obecnie bardzo rzadko stosowane ze względu na bardzo słaby efekt antykoncepcyjny i działania uboczne w postaci obfitych krwawień i zwiększenia bólu miesiączkowego;
  • wkładki zawierające miedź – wykonane z polietylenu lub ze stali nierdzewnej oraz miedzi;
  • wkładki uwalniające hormon (progestagen) – inaczej domaciczny system uwalniający hormon – wykonane z elastomeru.

Mechanizm działania wkładki nie jest do końca przebadany, uważa się jednak, że polega on głównie na zapobiegnięciu zapłodnienia poprzez wytworzenie wewnątrz macicy środowiska niesprzyjającego plemnikom. W przypadku wkładek obojętnych ich działanie polega na ogólnej reakcji macicy na ciało obce, reakcja ta powoduje niewielkiego stopnia uszkodzenie tkankowe, które wywołuje działanie plemnikobójcze. Wkładki zawierające miedź posiadają dodatkowe działanie plemnikobójcze. Natomiast wkładki uwalniające progestagen oprócz działania plemnikobójczego, zagęszczają śluz szyjkowy, wpływają na endometrium, które staje się niepodatne na zagnieżdżenie zarodka oraz częściowo hamują rozwój pęcherzyków jajnikowych i jajeczkowanie.

Należy podkreślić, że wkładki nie są środkiem poronnym, gdyż działają przed zapłodnieniem lub implantacją zarodka.

Stosowanie

Doboru i założenia wkładki dokonuje lekarz ginekolog, po wcześniejszym wywiadzie i szczegółowym badaniu ginekologicznym, wykluczającym bezwzględne przeciwwskazania. Pierwsza wizyta kontrolna powinna odbyć się 2 tygodnie po założeniu wkładki, następne co pół roku.

Wkładkę obojętną lub zawierającą miedź można założyć w dowolnym okresie cyklu miesiączkowego, wykluczając wcześniej ciążę. Metoda jest skuteczna od zaraz. Przez trzy dni od założenia wkładki zaleca się jednak nie współżyć (lub stosować prezerwatywy) i nie stosować tamponów ze względu na zaburzenie mechanizmów obronnych w szyjce macicy, co może prowadzić do reakcji zapalnych. W ciągu pierwszych kilku miesięcy od założenia spirali istnieje nieznacznie zwiększone ryzyko zakażeń narządów miednicy.

Wkładkę uwalniającą hormon należy założyć w pierwszych 7 dniach cyklu, w przeciwnym razie przez siedem dni od założenia wkładki należy stosować dodatkową metodę antykoncepcji.

Wypadnięcie lub przemieszczenie się wkładki jest jedną z podstawowych przyczyn niepowodzenia metody. Jedynym sposobem by upewnić się o obecności i prawidłowym ułożeniu wkładki jest comiesięczna kontrola obecności nitek. Największy wskaźnik wydalania wkładek jest u kobiet przed 20. rokiem życia, z wiekiem ten czynnik maleje.

Działania niepożądane

Długotrwałe stosowanie wkładki jest bezpieczne i nie wywołuje działań niepożądanych. Wkładki można z powodzeniem stosować przez kilka lat (w zależności od rodzaju wkładki 3, 5, 10 lat). Wkładek obojętnych nie trzeba w ogóle wymieniać, należy jednak pamiętać, że odkładanie się na spirali soli wapnia może prowadzić do podrażnienia endometrium. Wkładkę należy wymienić w przypadku nasilenia krwawień podczas stosowania przez dłuższy czas.

Zwiększone krwawienie maciczne oraz zwiększony ból miesiączkowy są najczęstszymi powodami wcześniejszego usunięcia wkładki obojętnej. Wkładki zawierające miedź lub uwalniające hormon rzadziej są przyczyną tych dolegliwości. W przypadku wkładek z miedzią może dojść do zwiększenia obfitości krwawienia o ok. 55%. Stosowanie wkładki zawierającej progestagen początkowo może powodować bardziej obfite krwawienia (objawy te ustępują po około 3-6 miesiącach), z czasem krwawienia stają się rzadsze, mniej obfite i mniej bolesne, może też dojść do całkowitego zaniku miesiączki (co oczywiście nie powinno być powodem do zmartwień). Wkładkę uwalniającą hormon stosuje się również przy leczeniu nadmiernie obfitych krwawień miesiączkowych.

Wkładki i choroby

W ciągu pierwszych kilku miesięcy od założenia wkładki istnieje nieznacznie zwiększone ryzyko wystąpienia PID - zakażenia narządów miednicy mniejszej.

Spirale nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Wkładka zwierająca miedź i uwalniająca hormon zmniejsza ryzyko rozwoju raka endometrium i raka szyjki macicy.

Spirale nie chronią przed ciążą ektopową (pozamaciczną), zmniejszają jednak jej ryzyko o 50% w porównaniu do kobiet, które nie stosują żadnej metody antykoncepcyjnej.

Wkładki zawierające miedź – rodzaje, przeciwwskazania

Najpopularniejsze wkładki zawierające miedź to:

TCu-380A Wkładka wewnątrzmaciczna TCu-380A Jest to wkładka w kształcie litery T, która posiada polietylenową ramkę. Wokół 36-milimetrowego trzpienia owinięty jest drut z czystej miedzi elektrolitycznej, zaś na ramionach wkładki znajdują się miedziane tulejki. Spirala zakończona jest 3-milimetrową kulką, do której przymocowane są nitki ułatwiające usuwanie wkładki oraz kontrolę jej obecności. Ramka dodatkowo zawiera siarczan baru, co pozwala uwidocznić spiralę na zdjęciach rentgenowskich. Wkładka może pozostawać w macicy przez 10 lat. TCu-380A uchodzi za jedną z najbardziej skutecznych wkładek.
TCu-380Ag Wkładka wewnątrzmaciczna TCu-380Ag Jest to wkładka podobna do TCu 380A. Różnica polega jedynie na tym, że drut miedziany owinięty wokół trzpienia posiada srebrny rdzeń, co znacznie zwiększa trwałość spirali.
TCu-380 Slimline Wkładka wewnątrzmaciczna TCu-380 Slimline Wkładka ta kształtem podobna jest do TCu-380A oraz TCu-380Ag. Różni się od nich tym, że miedziane tulejki zostały umiejscowione na końcach ramion, co znacznie ułatwia zakładanie wkładki. Właściwości ma takie same jak TCu-380A oraz TCu-380Ag.
Multiload-375 Wkładka wewnątrzmaciczna Multiload-375 Wkładka zawiera 375 mm2 drutu miedzianego owiniętego wokół trzpienia. Specyficzny kształt ramion oraz ich giętkość mają ograniczyć ryzyko wypadnięcia spirali. Wkładka ma podobną skuteczność i podobne właściwości do TCu-380A.
Nova T Wkładka wewnątrzmaciczna Nova T Wkładka ma giętkie ramiona, które mają zmniejszyć ryzyko jej wypadnięcia. Wokół trzpienia znajduje się 200 mm2 drutu miedzianego ze srebrnym rdzeniem. Trzpień zakończony jest dużą giętką pętlą, do której przymocowane są nitki. Pętla ma zmniejszyć ryzyko uszkodzenia szyjki macicy. Spiralę można stosować przez okres 5 lat.
CuSAFE-300 Wkładka wewnątrzmaciczna CuSAFE-300 Wkładka wykonana jest z giętkiego plastiku i jest nieco mniejsza niż TCu-380A oraz Multiload-375. Zawiera 300 mm2 miedzi, posiada ramiona o ostro zagiętych końcach, które dopasowują się do kształtu jamy macicy.
Cu-Fix
(GyneFix, FlexiGard) Wkładka wewnątrzmaciczna Cu-Fix
Jest to wkładka bez ramy, zawierająca 330 mm2 miedzi. Składa się z sześciu miedzianych tulejek zawieszonych na nylonowej nici chirurgicznej, zakończona węzłem na górnym końcu. Węzeł zakotwicza się w błonie mięśniowej macicy. Wkładka ta idealnie nadaje się dla kobiet, które nie rodziły.

Wkładki zawierające miedź mogą być stosowane jako antykoncepcja postkoitalna (awaryjna).

Bezwzględne przeciwwskazania do stosowania wkładek zawierających miedź:

  • trwające, niedawno przebyte lub nawracające zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID);
  • wady anatomiczne macicy (macica dwurożna, zwężenie kanału szyjki macicy);
  • zniekształcenie jamy macicy przez mięśniaki;
  • uczulenie na miedź;
  • choroba Wilsona;
  • osłabiona odpowiedź immunologiczna;
  • bardzo mała lub bardzo duża macica (nie mniejsza niż 6 cm i nie większa niż 9 cm).
Wkładki uwalniające hormon – opis, przeciwwskazania

Przykładem domacicznego systemu uwalniającej hormon jest wkładka LNG-200 (Mirena).

Wkładka ma kształt litery T, w jej trzonie znajduje się cylinder wykonany z elastomeru zawierający 52 mg lewonorgestrelu, uwalnianego z szybkością 20 µg na dobę. Podobnie jak w przypadku innych spirali, trzpień wkładki Mirena zakończony jest pętlą, do której przymocowane są nitki służące do kontroli obecności wkładki. System uwalniający hormon może być stosowana przez okres 5 lat.

Wkładka nie może być stosowana jako antykoncepcja postkoitalna (awaryjna), gdyż nie działa tak szybko.

Bezwzględne przeciwwskazania do stosowania wkładek uwalniających hormon:

  • zakrzepowe zapalenie żył lub żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻchZZ);
  • ostra choroba wątroby;
  • guzy wątroby (niezłośliwe i złośliwe);
  • rak sutka lub jego podejrzenie;
  • krwawienie z dróg rodnych o niewyjaśnionej przyczynie;
  • ciężka nadwrażliwość na którykolwiek składnik wkładki;
  • trwające, niedawno przebyte lub nawracające zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID);
  • wady anatomiczne macicy (macica dwurożna, zwężenie kanału szyjki macicy);
  • zniekształcenie jamy macicy przez mięśniaki;
  • osłabiona odpowiedź immunologiczna;
  • bardzo mała lub bardzo duża macica (nie mniejsza niż 6 cm i nie większa niż 9 cm).
Skuteczność

Metoda jest bardzo skuteczna, wskaźnik Pearla wynosi 0,2 – 0,8.

Co zrobić, by metoda była skuteczna

Aby metoda była skuteczna należy systematycznie sprawdzać obecność nitek.

Powrót płodności

Powrót płodności następuje od razu po usunięciu wkładki (bez względu na długość jej stosowania).

Komu polecana jest ta metoda

Metoda ta jest szczególnie polecana aktywnym seksualnie kobietom, które nie chcą pamiętać o antykoncepcji każdego dnia.

Wkładki dostępne w Polsce

Wkładki wewnątrzmaciczne wydawane są bez recepty, jednak ich założenia musi dokonać lekarz ginekolog.
Na polskim rynku dostępne są następujące spirale zawierające miedź: Copper Cu 375 (cena ok. 46 zł), Copper TCu 380A (cena ok. 40-45 zł), Multiload Cu 375 (cena ok. 75-80 zł), Nova T 380 (cena ok. 110-130 zł), Nova T Cu 200Ag (cena ok. 80-100 zł), Nova T Cu 380Ag (cena ok. 110-120 zł) oraz wkładka uwalniająca hormon: Mirena (cena ok. 600-750 zł).

Zalety

Zalety metody:

  • skuteczna, długotrwała i odwracalna metoda antykoncepcji;
  • brak związku ze stosunkiem płciowym;
  • wkładka zwierająca miedź i uwalniająca hormon zmniejsza ryzyko rozwoju raka endometrium i raka szyjki macicy;
  • metoda kontrolowana przez kobietę;
  • może być stosowana przez kobiety karmiące piersią;
  • może być stosowana przez kobiety chorujące na cukrzycę typu 1 jak i 2;
  • wkładki zawierające miedź mogą być stosowane jako antykoncepcja postkoitalna (awaryjna).
Wady

Wady metody:

  • nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową;
  • istnieje możliwość wypadnięcie wkładki;
  • istnieje możliwość przebicia jamy macicy;
  • w ciągu kilku pierwszych miesięcy od założenia spirali istnieje nieznacznie zwiększone ryzyko wystąpienia PID (zapalenie narządów miednicy mniejszej);
  • posiada medyczne przeciwwskazania do stosowania;
  • doboru i założenia wkładki dokonuje lekarz ginekolog;
  • należy systematycznie kontrolować obecność nitek.
Zapoznaj się również z najczęściej zadawanymi pytaniami!