Plastry antykoncepcyjne (Evra)

Czym są i jak działają

Plastry antykoncepcyjne zawierają te same hormony co dwuskładnikowa tabletka antykoncepcyjna, zmienia się jedynie droga ich podania, a tym samym ominięty zostaje efekt pierwszego przejścia przez wątrobę. Plaster ma powierzchnię 20 cm2 (4,5 na 4,5 cm) i zawiera 750 µg etynyloestradiolu i 6 mg norelgestrominu, każdego dnia uwalnia się 20 µg etynyloestradiolu i 150 µg norelgestrominu.

Mechanizm antykoncepcyjny również jest taki sam jak w przypadku tabletek: estrogen zatrzymuje wydzielanie folitropiny (FSH), co zapobiega rozwojowi dominującego pęcherzyka Graafa (jajnikowego), zaś progestagen zatrzymuje wydzielanie lutropiny (LH), co zapobiega jajeczkowaniu, uniemożliwia zagnieżdżenie się komórki jajowej w macicy, a także powoduje zagęszczenie śluzu szyjkowego, co z kolei utrudnia dotarcie plemników do jamy macicy i komórki jajowej.

Schemat przyjmowania hormonów również pozostaje bez zmian (3 tygodnie i 7 dni przerwy), z tą różnicą, że tabletki należy przyjmować codziennie. Serię trzech plastrów przykleja się kolejno raz na tydzień tego samego dnia przez 3 tygodnie, po czym należy zrobić tydzień przerwy. Podobnie jak w przypadku tabletek pierwszy plaster przykleja się pierwszego dnia miesiączki (pierwszego dnia cyklu). Taka droga podania sprawia, że stężenie hormonów jest bardziej stałe niż w przypadku DTA, wyeliminowany zostaje również codzienny schemat przyjmowania preparatu.

Stosowanie

Przed założeniem plastra skóra powinna być sucha, bez podrażnień, nie powinno nakładać się na nią kremu lub balsamu nawilżającego. Plaster powinno się przyklejać w miejscu, które nie zwiększa możliwości jego odklejenia (zazwyczaj jest to ramię, łopatka, pośladek, brzuch poniżej pępka). Należy również pamiętać, aby nie przyklejać plastra zawsze w tym samym miejscu.

Jeżeli plaster był całkowicie lub częściowo odklejony przez mniej niż 24 godziny, można przykleić ten sam plaster lub zastąpić go nowym, przy czym termin przyklejenia kolejnego plastra pozostaje bez zmian, gdy natomiast minęły ponad 24 godziny należy założyć nowy plaster, rozpoczynając tym samym nowy cykl i zmieniając dzień przyklejania plastra. Należy pamiętać, że w takim przypadku trzeba stosować dodatkową metodę antykoncepcji przez 7 dni. Podobnie jak w przypadku DTA istnieje możliwość stosowania preparatu w sposób ciągły, tzn. bez konieczności robienia siedmiodniowej przerwy.

Schemat postępowania w przypadku odklejenia plastra antykoncepcyjnego
Postępowanie w przypadku odklejenia plastra

Głównymi powodami niepowodzenia metody jest niezauważalne odklejenie się plastra lub przekroczenie siedmiodniowej przerwy. Inną przyczyną może być zbyt duża warstwa tkanki tłuszczowej (dlatego u osób, u których masa ciała przekracza 90 kg zaleca się stosowanie innej metody antykoncepcyjnej), a także interakcja z innymi lekami. Mimo iż, w przypadku plastrów pominięty zostaje efekt pierwszego przejścia przez wątrobę (co prawdopodobnie zmniejsza interakcję z innymi lekami) nie należy jednak stosować preparatów, które mają wpływ na metabolizm wątrobowy, takich jak ampicylina, ryfabutyna, ryfampicyna, prymidon, karbamazepina, felbamat, fenobarbital, fenytoina, okskarbazepina, topiramat, wigabatryna, newirapina, rytonawir, gryzeofulwina oraz leki zawierające dziurawiec zwyczajny.

W przypadku, gdy zapomniało się przykleić nowy plaster należy postępować zgodnie z jednym z poniższych schematów (w zależności od tygodnia, w którym się to zdarzyło):
Schemat postępowania w przypadku, gdy zapomniało się przykleić nowy plaster w drugim tygodniu
W drugim tygodniu
Schemat postępowania w przypadku, gdy zapomniało się przykleić nowy plaster w trzecim tygodniu
W trzecim tygodniu
Schemat postępowania w przypadku, gdy zapomniało się przykleić nowy plaster w czwartym tygodniu
W czwartym tygodniu
Zmiana z preparatów hormonalnych na plastry antykoncepcyjne
  • Zmiana z dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych oraz pierścienia dopochwowego NuvaRing:

    Stosowanie plastrów można rozpocząć po zakończeniu 7-dniowej przerwy (w przypadku preparatów zawierających 28 tabletek – po zakończeniu opakowania) lub następnego dnia po zakończeniu opakowania / usunięcia pierścienia NuvaRing (w przypadku preparatów zawierających 28 tabletek – po przyjęciu ostatniej tabletki zawierającej hormony).

  • Zmiana z minipigułki:

    Zmiany można dokonać w dowolnym dniu, jednak przez pierwsze 7 dni należy stosować dodatkową metodę antykoncepcji.

  • Zmiana z iniekcji, implantu lub wkładki:

    Zmiany z iniekcji można dokonać w dniu, w którym przypada kolejny zastrzyk. Zmiany z implantu lub z wkładki można dokonać w dniu ich usunięcia. We wszystkich przypadkach należy przez pierwsze 7 dni stosować dodatkową metodę antykoncepcji.

Plastry antykoncepcyjne i choroby

Plastry posiadają te same przeciwwskazania do stosowania i przynoszą te same korzyści pozaantykoncepcyjne co dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne. Ich stosowanie zwiększa ryzyko wystąpienia tych samych chorób, co w przypadku dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych . Podobnie jak DTA stosowanie plastrów nie chroni przed zakażeniem HIV oraz chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Działania niepożądane

Podczas stosowania plastrów mogą wystąpić następujące działania niepożądane: reakcja skórna w miejscu przyklejenia plastra, zwiększenie masy ciała, bóle głowy, migrena, trądzik, nerwowość, drażliwość, zmniejszenie libido, tkliwość w piersiach, nieregularne krwawienia, nudności, nietolerancja szkieł kontaktowych, zaburzenia widzenia.

Przeciwwskazania

Bezwzględne przeciwwskazania do stosowania plastrów antykoncepcyjnych:

  • zakrzepowe zapalenie żył lub żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ – zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna), choroby naczyń mózgu, niedrożność naczyń wieńcowych, przebycie wyżej wymienionych chorób lub predyspozycje do ich rozwoju;
  • zaburzenia zatorowo-zakrzepowe tętnic, w tym zawał serca, choroby naczyń mózgowych;
  • choroba niedokrwienna serca lub dławica piersiowa;
  • zaburzenia sercowo-naczyniowe (np. choroby serca, wady zastawek...);
  • nadciśnienie tętnicze;
  • nadciśnienie płucne, choroba naczyń płucnych;
  • zaburzenia gospodarki lipidowej predysponujące do miażdżycy;
  • ciężkie choroby zapalne jelita;
  • migrena z aurą i ciężka migrena;
  • ostra choroba wątroby;
  • guzy wątroby (niezłośliwe i złośliwe);
  • ostra porfiria;
  • rak sutka lub jego podejrzenie;
  • krwawienie z dróg rodnych o niewyjaśnionej przyczynie;
  • poważne zaburzenia spowodowane wcześniejszym przyjmowaniem hormonów steroidowych lub stosowaniem DTA: żółtaczka cholestatyczna, porfiria, toczeń rumieniowaty układowy, pląsawica, nadciśnienie tętnicze, zapalenie trzustki, Zespół Stevensa i Johnsona;
  • palenie tytoniu przez kobiety po 35. roku życia;
  • ciężka nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu.
Skuteczność

Przy odpowiednim stosowaniu metoda jest bardzo skuteczna, wskaźnik Pearla wynosi 0,2 – 0,8.

Co zrobić, by metoda była skuteczna

Aby metoda była skuteczna należy:

  • stosować plastry systematycznie;
  • nie przekraczać 7-dniowej przerwy;
  • kontrolować obecność plastra;
  • nie stosować leków mających wpływ na metabolizm wątrobowy;
  • nie stosować w przypadku, gdy masa ciała przekracza 90 kg.
Powrót płodności

Powrót płodności następuje od razu po zaprzestaniu stosowania plastrów, zdarza się jednak, że pierwsze cykle mają charakter bezowulacyjny.

Komu polecana jest ta metoda

Metoda ta jest szczególnie polecana młodym, zdrowym, aktywnym seksualnie i nie palącym kobietom, które nie chcą pamiętać o antykoncepcji każdego dnia.

Plastry antykoncepcyjne dostępne w Polsce

Plastry antykoncepcyjne wydawane są na receptę.
Na polskim rynku dostępne są plastry Evra produkowane przez firmę Janssen Pharmaceutica N.V., zawierające 600 µg etynyloestradiolu i 6 mg norelgestrominu. Ich cena wynosi ok. 40-50 zł za opakowanie (3 plastry).

Zalety

  • skuteczna i odwracalna metoda antykoncepcji;
  • pozostaje pod kontrolą kobiety;
  • nie jest powiązana z aktem płciowym;
  • w przeciwieństwie do tabletek o plastrach wystarczy pamiętać raz w tygodniu;
  • korzyści pozaantykoncepcyjne:
    • zmniejszenie objawów napięcia przedmiesiączkowego,
    • zmniejszenie obfitości i bolesności miesiączek,
    • regularne krwawienia,
    • zniesienie bólu owulacyjnego,
    • rzadsze występowanie PID,
    • rzadsze występowanie ciąż ektopowych (pozamacicznych),
    • rzadsze występowanie niezłośliwych chorób sutka,
    • rzadsze występowanie czynnościowych torbieli jajnika,
    • zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka endometrium i raka jajnika,
    • zmniejszenie częstości występowania endometriozy,
    • rzadsze występowanie mięśniaków macicy oraz torbieli jajników,
    • możliwe działanie ochronne przed rozwojem zmian miażdżycowych,
    • możliwa mniejsza zachorowalność na reumatoidalne zapalenie stawów;
  • istnieje możliwość nie robienia siedmiodniowej przerwy.

Wady

  • medyczne przeciwwskazania do stosowania;
  • możliwość odklejania się plastra;
  • uczulenia skórne;
  • przy zbyt dużej warstwie tkanki tłuszczowej antykoncepcja może być nieskuteczna;
  • plastry mogą powodować działania niepożądane: reakcję skórną w miejscu przyklejenia plastra, zwiększenie masy ciała, bóle głowy, migrena, trądzik, nerwowość, drażliwość, zmniejszenie libido, tkliwość w piersiach, nieregularne krwawienia, nudności, nietolerancja szkieł kontaktowych, zaburzenia widzenia;
  • nie chroni przed zakażeniem HIV oraz chorobami przenoszonymi drogą płciową;
  • możliwe zwiększone ryzyko chorób: rak szyjki macicy, rak sutka;
  • występowanie czarnej obwódki wokół plastra;
  • korelacja z innymi lekami;
  • w początkach stosowania istnieje możliwość występowania krwawień lub plamień międzymiesiączkowych (zazwyczaj po 3 opakowaniach objawy ustępują).